कान्तिपुर दैनिकको स्तर

कान्तिपुर दैनिकले नछापेकोले यहाँ पोस्ट गरिएको हो ।
कान्तिपुर दैनिकले आफू माथिको आलोचना छापेको युग पाठकको रुन्चे बिन्तीपत्र बाहेक अरु मैले भेटेको छैन। शायद त्यो पनि उनीसँग स्तम्भ लेख्ने संझौता भइसकेपछि छापिएको हुनसक्छ। त्यसैले यो मेरो भनाइ छापिन्छ नै भन्नेमा म धेरै विस्वस्त छैन तैपनि नियमित पाठक भएकोले आफ्नो राय सम्पादकलाई नै दिनु पनि म आफ्नो कर्तव्य ठान्छु र त्यसैले नै पठाएको हुँ।

मैले स्थापनाकालदेखि नै पढ्दै आएको का्िन्तपुर दैनिकमा एउटा विचलन आएको देखिन लागेको छ। विकाश थापा नामका व्यक्तिका लेखहरू कान्तिपुर दैनिकका मध्यपृष्ठमा देखिने गर्थे। हठात् भदौ १७ को कान्तिपुरमा उनीलाई सो दैनिकले चरित्रहिन प्रमाणित गरेर जागीर खोसेको समाचार कान्तिपुर दैनिकले दियो। कान्तिपुर दैनिकमा कर्मचारी सम्वाददाता आदि सयौं मानिस काम गर्छन् र पदस्थापन निष्काशन सामान्य प्रकृया हो। त्यो कुनै समाचार बन्दैन। हो, निष्काशनको जानकारी दिन सूचना छाप्न सक्छ तर आफैं निकाल्ने र आफैले त्यसलाई समाचार बनाएर व्यक्तिको हुर्मत लिनु आफैं बोक्सी आफैं धामी बन्ने काम कि त सम्पादक मण्डलको विकाश थापा प्रति ठूलै पूर्वाग्रह हुनुपर्छ, कि त व्यवस्थापनपक्षले विकाश थापालाई वदनाम गराउनकै लागि कान्तिपुर दैनिक स्वयं वादी भएर यसलाई प्रकाशित गर्न लगाएको हुनुपर्छ , नत्र दोष निर्दोष छुट्याउने प्रहरी अदालत छदाछदै कान्तिपुर वादी बन्नु पर्ने आवश्यकता थिएन। दोश्रो प्रकरण डाबर नेपालको जुस काण्डसँगको कुरा हो। डाबर नेपालको उत्पादन रियल जुसमा कालो पदार्थ भेटिएको एक व्यक्तिको दावी थियो। ती दिने व्यक्ति कति भरपर्दा हुन् संचार माध्यमले त्यो खोजी गर्‍यो कि गरेन? त्यो के थियो त त्यो चिज कसैले छानविन गर्‍यो कि गरेन? लाखौं रियल प्याकेट उत्पादन गरिएकोमा अरु ठाउँमा त्यस्तो चिज भेटियो कि भेटिएन? पत्रकारितामा लाखौं खर्चिन सक्ने संचारमाध्यमले नै पनि २।४ हजार खर्चेर २।४ सय प्याकेट रियल फोरेर त्यो कालो चिजको खोजी गर्‍यो कि गरेन? कि बात लाइदिऊँ न, होइन भन्ने प्रमाण त उसैले जुटाओस् न भनियो? यदि एउटा घटना डाबर नेपालको हुर्मत लिइन्छ भने उसको पक्षकाले त डाबर नेपाल प्रति पूर्वाग्रह राखेर समाचार सम्प्रेषण गरियो त भन्छ नै। भोलि विकाश थापाले यही पूर्वाग्रहको आरोप लगाउन
पनि त सक्छन्। यही बीचमा छिरे राजदूत सुद। डाबर नेपालले लगाउनु पर्ने आरोप उनले लगाए नेपालको पत्रकारितामाथि। कुटनैतिक निकायका यी प्रमूखबाट यस्ता अमर्यादित काम पटकपटक निकै भएकाछन्। संचारमाध्यमले भने यो पटक उनको वक्तव्यको विभिन्न माध्यमद्वारा घोर विरोध गरेे जो स्वाभाविक पनि हो। कुटनैतिक विषयमा यो भन्दा
बढी गर्न सकिदैन। गर्न खोज्यो भने माओवादीको हालैको आन्दोलनजस्तो प्रत्युत्पादक हुनथाल्छ। तर आफैले पाठक खन्याएर निकालिएका खगेन्द्र संग्रौलालाई राजदूत सुदको हुर्मत लिनकै लागि भदौ १९ को अंकमा भित्य्राएको देखेर कान्तिपुर न्ध्याकालिन टेबोलोयडको स्तर तिर ओर्लन लागेजस्तो लाग्यो किनकि पत्रकार रविन्द्र मिश्रले जतिसुकै वरिष्ठ भने पनि पत्रकारितामा उनको वरिष्ठता गालीगलौजमा नै सीमित हुन्छ। एमालेको ९ महिने सरकारको पालादेखि नेता माधवकुमार नेपाललाई वापबैरीलाई झैं गाली गरेको गर्‍यै छन् माकुने जस्तो अभद्र शव्दको प्रयोग गरेर। अब आयो राजदूत सुदको पालो। एउटा स्तरिय पत्रिकाले भन्न सक्नुपर्‍यो के पाउँछ यो पत्रिकाले र यो देशले एउटा अभद्र शव्द प्रयोगकर्तालाई एउटा दूतावास विरुद्ध लेख लेख्न लगाएर? अभद्र व्यक्तिको प्रयोगले प्रयोगकर्तालाई अभद्र बनाउँछ र परिणाम पनि अनिष्टकर नै ल्याउछ। अभद्र पत्रकारिता कही. पनि मान्य हुदैन। सोच्नु पर्ने होइन र कान्तिपुर दैनिकले।

रामप्रसाद दाहाल
जोरपाटी – १ नारानटार
काठमाडौं
फोन : ४९१०००१
dahalram@gmail.com

Till now I was using word 'prosperitism' for my theory of prosperity but as it is not appropriate a thought to be a ism, I decided to use prosperology in place of prosperitism. Though both the terms do not fall within the sphere of classical English dictionary, but I hope they will bear the my theory both in sense and explanation.

पत्रिका माथि टीप्पणी

लोकतन्त्रको किन हँस्यौली

१५ फागुनका कान्तिपुर दैनिकका विमल निभा र शारदा शर्मामा लेख पढ्ने सौभाग्य मिल्यो। विषय छन् कमल थापाको जुलुस र वीर नेम्वाङ र विरेन्द्र भक्तका नरम बोली। दुवैको बोली राज्यको स्थिति बारे चिन्ता हो भन्ने मलाई लाग्छ। यही विषयमा बोल्दा म पहिले संभावित राज्य संरचनाका बारेमा टिप्पणी गर्न चाहन्छु। २०५८ सालको जनगणनानुसार २ करोड २८ लाख जनसंख्या भएको नेपालमा संम्विधानसभामा प्रस्तावित राज्य संरचनामा १ करोड ८० लाख जनसंख्या भएका ९ वटा जातिय अग्राधिकार सहितका राज्यहरू छन् र ४८ लाख जनसंख्या भएका ५ वटा समानाधिकार भएका राज्यहरू छन्। अग्राधिकार प्राप्त गर्ने जातीको जनसंख्या १ करोड ५ लाख भए पनि ती राज्य भित्र उनीहरूको उपस्थिति ५७ लाख अर्थात् ५४ प्रतिशत मात्रै छ। बाँकी ४८ लाख अरुका राज्यमा अग्राधिकार नपाई बस्नेछन्। यस अर्थमा जातिय आधारमा राज्य संरचना हुने नै हो भने यो देश भित्र जातिय राज्यमा बस्ने अग्राधिकारी मालिक नागरिकहरू ५७ लाख, गैर्‍हजातिय राज्यमा
बस्ने समानधिकारी नागरिकहरू ४८ लाख र अर्काको राज्यमा अग्राधिकारीले खटाएर दिएको अधिकार उपभोग गर्ने भतुवा नागरिकहरू १ करोड २३ लाख हुनेछन्। विमल निभाजी Û ;मानाधिकारको कुरा लोकतन्त्रमा सर्वमान्य भएकाले सबैलाई समान अधिकार दिनु खोज्नु जायज हो तर एक अर्को सँग घरदैलो गासेर बसेका नागरिकमध्ये वहुसंख्यकलाई अनागरिक बनाएर पाखा लगाए पछि दुलो भित्र लुकेर बसेका कमल थापाले ती अनागरिकको नाम भजाएर सिंहदरबार घेर्न जानु चम्मको कुरा हो्इन। त्यो जुलुसलाई नियालेर हेर्नु भएको भए ठूलो संख्या त्यस्तै अनागरिकहरूको थियो। भोलि तपाई जत्तिकै बुद्धिमान मानिस कमल थापाको झण्डा मनि आइपुगे पनि अचम्म नमान्नोस् किनकि राजतन्त्र फालेको वहुसंख्यकलाई अनागरिक बनाउन होइन, समान अधिकार प्राप्तिको निम्ति हो। लोकतन्त्र त व्यवहारको प्रयोग हो, लेख र भाषणको कथा होइन।
शारदा शर्मा जी Û ढाँटको निम्ता खाई पत्याऊँ भन्ने उखान तपाईले जानेकै कुरा हो। दोश्रो दर्जाको म बासिन्दा भए पछि हामी तपाईलाई दिइहाल्छौ नि भन्दैमा नपत्याउनोस्। जहाँ इतिहासमा किर्तिपुरेको नाक काटियो भनेको भरमा आज नाकको माग गरिन्छ, अथवा जहाँ शाह राजाले हाम्रो किपट खाए भनेर बस्ती उठाउन खोजिन्छ त्यहाँ बीर नेम्बाङ र विरेन्द्रभक्तले दिएर केही दिइदैन। अधिकारको कुरा त तपाई आफै बुझ्नु हुन्छ। समान अधिकार बिनाको लोकतन्त्र नामको लोकतन्त्र मात्रै हो र त्यो अधिकनायकवाद भन्दा पनि डर लाग्दो हुन्छ। हामी त्यतै जादैछौं।

रामप्रसाद दाहाल
काठमाडौ
जोरपाटी १ नारानटार
फोनः ४९१०००१

सुझाव माओवादीलाई पनि

हामी वाल्यकालमा सोच्थ्यौं जात फालेपछि मात्रै प्रगतिशिल होइन्छ र त्यसैल हाम्रा अभिभावक भन्दा पर गएर धोती नफेरी जनै निकालेर भात खान्थ्यौं। स्तालिनको जुँगा, लेनिनको बोके दार्‍ही र मार्क्सको लामो कपाल र दार्‍ही नचिन्ने मानिसमा प्रगतिशिल धारणा हुनै सक्दैन भन्ने मान्यतामा कम्युनिष्ट बाहेकालाई हामी देशघाती नै देख्थ्यौं। माओ त आलाकाँचै थिए त्यो बेला त्यसैले उनको कुरै रहेन। नपत्याए विक्रम सम्वत्को पहिलो या दोश्रो पुस्तामा केटाकेटी हुने राजनितिज्ञहरूलाई सोधनी गरे हुन्छ। जवाहरलाल नेहरु र विश्वेशर कोइराला समेत मार्क्सको दार्‍ही हेरेर नै समाजवादी बनेका हुन् कम्युनिष्ट बन्न नसके पनि। आज सोभियत संघ छैन र माओ सुट मात्रै लगाउन पाइने लाल चिनमा देङ ज्याओ पिङको अमेरिकी पूजिवादको प्रभावले सप्तरंगी लुगा आइसके र मार्क्सको साम्यवादका लक्षण मध्ये चिनमा अब अधिनायकवादी कम्युनिष्ट शाशन मात्रै छ तर चिनमा मार्क्सका परिभाषामा पर्ने धनी छन् र गरिब पनि छन्, पूँजि र शोषण छ र असमानता पनि छ। आजको चिनमा साम्यवादतिर जाने सानो सिन्को जत्रो लक्षणसम्म पनि देखिदैन तैपनि नेपालका माओवादी सोच्दछन् कि माओवाद मात्रै अकिञ्चन सत्य हो र समाजका हाम्रा केटाकटीमा फेरि उही पुरानो मान्यता र डर कायम छ – माओवादीको विरोध गर्नु भनेको अप्रगतिशिल हुनु हो, प्रतिगामी हुनु हो। अर्ध माओवादी वामदेव देखि प्रचण्ड माओवादी प्रचण्ड समेत सोच्छन् कि कम्युनिष्ट अधिनायकबाद मार्क्ससको देववाणी हो र भष्माशुर झैं जे मिल्यो त्यो ध्वंश गर्दै जानु कम्यनिष्ट साश्वत अधिकार हो किनकि वर्तमानको खरानी मात्रै साम्यवादको जग उठाउन सकिन्छ र यो सोच आजको कम्युनिष्टको होइन, मार्क्ससको परिभाषा नै हो। माओको महान साँस्कृतिक क्रान्ति शान्तिको समयमा सत्ताधारी द्वारा भएको कहिले पनि बिर्सन नसकिने ध्वंसकारी भष्माशुरी उदाहरण हो। एक चौथाइ जनता बाँकी रहे पनि साम्यवाद ल्याएर नै छाड्ने माओको अठोट त तुही नै सक्यो तैपनि चिन दक्षिणका माओवादी दश लाख नै भए पनि मानिस मराएर साम्यवाद ल्याउने सपना पालेर बसेका छन्। मलाई लाग्छ यो उनीहरूको विश्वास भन्दा पनि आफ्नै कार्यकर्ता र नाबालक सर्वसाधारणहरूलाई झुक्याई राख्ने एउटा चाल मात्रै हो। एउटा भएको घर भत्काएर त्यसको खरानीमा तितेपातीको भित्तोको घर बनाउनु माओवादी प्रगतिशिल उद्देश्य ठान्दछन् जब कि प्रगति त त्यो घर नभत्काइ अर्को घर बनाउनुमा हो। आजसम्म नेपालका माओवादीले भत्काउने बाहेक बनाउने काम नै गरेका छैनन् भने भोलि बनाउछन् भनेर पत्याउने आधार पनि केमा छ र? भत्काउने, टुक्य्राउने, मार्ने, मराउनेमा सीमित माओवादी काम अझै पनि माओवादी छोड्दैनन् र हामी नागरिकका अगुवा हौं भन्ने देवेन्द्रराज पा48डे या डा.सुन्दरमणी दिक्षित जस्ता कहीं माओवादीले आफूलाई सामन्ती भनिदिन्छन् कि भन्ने डरले माओवादीका खराब कामलाई खराब भन्न हिचकिचाउछन् भने छोरो अमेरिका पुगेको बखान्ने नव संभ्रान्त माकुने विरोधी खगेन्द्र संग्रौला जस्तालाई त एमाले र नेपाली कांग्रेसले गरेका नराम्रा कामलाई मात्र अगाडि ल्याएर गाली गलौज गर्नमा नै फुर्सद हुदैन। दश लाखको चिहानमा गुलाफ फुल्दैन, तितेपाती मात्रै उम्रन्छ र त्यो तितेपातीको जंगललाई बगैंचा ठान्नु बालुवामा बस्नेको भ्रम हो। यो सत्यलाई पहिले तातो रगतका किशोरलाई बुझाउनु आवश्यक छ र त्यसरी नै बुझ्न आवश्यक छ क्याम्पमा रहेका माआवादी सेनाले पनि। रह्यो परिवर्तनको कुरा । त्यो त समाजको क्रमशः रूपान्तरणको शान्तिपूर्ण प्रकृया हो। सामन्तहरूका महासामन्त भनिने राजासत्ता नरहेपछि सामन्तवादलाई पूजिवादले स्वतः विस्थापित गर्दै जाने प्रकृया हो। चिनमा नै पनि कम्युनिष्ट सामन्तवादलाई विस्थापित गर्न देङले पूँजिवादलाई भित्य्राउनै परेको थियो। एक रातमा नै एउटा युगको अन्त्य त समाजका सबैलाई शत प्रति शत नष्ट गरेपछि मात्रै हुन्छ। त्यसैले घर भत्काएर, जग्गा कब्जा गरेर , देश बन्द गरेर, अशान्त भिड खडा गरेर जनता माथि जाइलाग्नुको साटो वहुशंख्यक दलहरूलाई साथमा लिई शान्तिपूर्ण प्रयासमा लागेर परिवर्तनलाई प्रोत्शाहित गर्दै जानु श्रेयकर हुन्छ देशको निम्ति पनि र माओवादीको निम्ति।

राम प्रसाद दाहाल
जोरपाटी – १
काठमाडौं
dahalram@gmail.com

खसबाहुन समाज

नेपाल मण्डलको नेपाल उपत्यकामा जयस्थिति मल्लले वर्ण विभाजन गरेका हुन भन्ने इतिहासकारको भनाइलाई मान्ने हो भने त्यो भन्दा पहिले उपत्यकाका राज्यमा जात विभाजन थिएन भन्नु पर्ने हुन्छ । अर्को शव्दमा भनिदा त्यो समयको राज्यभाषा नेवारी बोल्ने समुदायमा हिन्दु प्रवेशले जातिय मान्यता जयस्थिति मल्ल पछि मात्र पाएको हो र नेवार समुदायका गैर्‍हहिन्दुहरू गैह्रनेवार समुदाय बाट छिरेका हुन भन्न पनि सकिन्छ । यसरी एउटा भाषाभाषी अर्को भाषाभाषीमा समाहित हुने कुरा नौलो पनि होइन । तर मैले भन्न खोजेको कुरा भाषाका वारेमा होइन, समाजमा सँस्कार या कुसँस्कारको विकाश र त्यसको निराकरणका उपायमा हो ।

हिन्दु धर्ममा जात विभाजन आफै उव्जिएको होइन । यो त हिन्दुधर्मिय पद्धतिले सयौं र अझ हजारौं वर्ष लगाएर समाजमा स्थापित गरिदिएको सँस्कार र सँस्कृति हो । गलत हो वा ठीक ? आफ्ना आफ्ना पक्षकाले जे जस्तो तर्क पेश गरे पनि आजको विश्वमा शुद्र या दलितको परिभाषा दिएर एउटा समुहलाई मिल्काउनु नैतिक र मानविय दुवै हिसाबले अनैतिक र अमानविय हो । तर हजारौं वर्ष लगाएर समाजमा स्थापित भएको कुसँस्कार या कुरिति केही दिन, केही महिना या केही वर्षा नै बदलिन सक्दोरहेनछ भन्ने किरियापुत्रि आगनमा ल्याएर गिडदा पनि मानिसले किरिया गर्न नछाडेका र एकनिष्ठ बाहुनलाई गाई मारेर मासु कोचाउदा पनि बाहुनहरूले गाईको मासु खान शुरु नगरेका घटनाले नै प्रस्ट पारिदिएको छ । एउटा व्यक्तिलाई बल, धम्की र आतंक देखाएर केही क्षण परिवर्तन गरे पनि सिंगो समाजको सँस्कार र आस्था बाट त्यति सजिलै टस बाट मस हुदो रहेनछ भन्ने द्वन्दका समयमा अनुभूत भइ नै सकेको छ । सत्तरी वर्षसम्म धर्म अफिम हो भनेर राज्य द्वारा अपहेलित र नियन्त्रित भएको धर्म नमानी बसेको ठानिएको रुसी समाजमा कम्युनिष्ट शाशन ढलेको भोलि पल्ट नै त्यो समाजका गिर्जा घरका घण्टाहरू पूजिवादी देशका घण्टा भन्दा चर्को स्वरले बजे र त्यहाँका नागरिकहरूको धार्मिक आस्था कुनै पनि पूजिवादी देशको भन्दा कम देखिएन । त्यसैले सँस्कार परिवर्तन त जुग नै लगाउने प्रकृया रहेछ भन्ने यसै बाट बुझन सकिन्छ ।

हिन्दु समाजमा गरिनु पर्ने परिवर्तनको लागि हिन्दुधर्मको विशेष स्वरुपलाई बुझन आवश्यक हुन्छ । हिन्दुधर्मको आदिम ग्रन्थ वेदमा व्राह्मणलाई आदि व्रह्मको मुख बाट, क्षत्रियलाई वाहु बाट, वैश्यलाई जङ्घाबाट र शुद्र पैताला बाट उत्पत्ति भएको मानेर व्राह्मणलाई सबै भन्दा उचो स्थान दिइएको छ । त्यही अनुरुप नै हिन्दु सँस्कार, सँस्कृति र पद्धति स्थापित भएको हो । अर्को धर्म मान्न गए अर्कै कुरा नत्र हिन्दु समाजमा बसेर व्राह्मणको धार्मिक श्रेष्ठतालाई नकारिदैन । बरु को व्राह्मण, को क्षत्रिय, को वैश्य या को शुद्र भनेर पुनः परिभाषित गर्न सकिन्छ । गैह्रहिन्दुले समाजमा व्राह्मणको आवश्यकता देख्न र बुझन पनि सक्दैन । हिन्दु समाजमा त जन्म देखि मृत्यु सम्मका सबै धर्म र संस्कार कार्यमा व्राह्मणको आवश्यकता हुन्छ र उसको निर्णय नै अन्तिम मानिन्छ । हिन्दु धर्म अरु धर्म जस्तो आस्था मात्र होइन, यो त धर्म भन्दा पनि सामाजिक र व्यक्तिगत जीवन पद्धति हो, संस्कार विधि हो ।

यस्तै पद्धति नेपालका पहाडी हिन्दु समाजमा पनि छ । पहाडी बाहुन (जसलाई कतिपय नृवंशशास्त्रीहरू खस बाहुन भन्न रुचाउछन र म यही शव्दावली प्रयोग गर्न चाहन्छु) हरूको उत्पत्ति खोजिगर्ने सबै वंशावलीहरूले
वर्तमान नेपाल भित्र आफ्ना पर्खाहरूको प्रवेश महाकाली पारि बाट भएको हो भनेर टुंग्याएकाछन । त्यो भन्दा परको थलो भारतको कान्यकुव्ज र सारस्वत क्षेत्र तिर औल्याउछन । आफू ती स्थान बाट नआएकै भए पनि ती क्षेत्र बाट आएको धर्म अँगालेको हुनाले उनीहरूले आफूलाई त्यता तिर जोडनु आवश्यक ठाने ।

पहाडी हिन्दुहरूको वर्ण विभाजन पनि बढो अनौठो छ । बाहुनहरू चुच्चो नाक गरेका आर्य नश्लका देखिन्छन भने नेप्टा नाक हुने मंगोल समुदायलाई वैश्यको समुदायमा हालेका छन । दई थरी छेत्री मध्ये एका तिर बाहुन बाबु र मंगोल आमाको सन्तानलाई खत्रीको दर्जा दिएर छेत्री समान बनाएका छन भने अर्को तिर मंगोलियन नश्लका ठकुरीहरू आफूलाई उचो दर्जाको छेत्रीमा दावी गर्दछन । शुद्ध मंगोल नश्लका छेत्री हिन्दुहरू भारतिय आर्य मूलका हुन नसक्ने हुनाले हिन्दर्धर्मको विस्तारको क्रममा बाहुनहरूले आफ्नो संरक्षण र सुरक्षार्थ तत्कालिन जनजातीका सानाठूला सबै शाशक वर्गका सदस्यलाई तागाधारी व्राह्मण कर्म गराएर क्षत्रिय वर्ण दिई धर्म विस्तार गरेको हुनु पर्छ । पुरातन सिन्जा क्षेत्र मानिएको अहिलेको कर्णाली र सो आसपासको क्षेत्रमा जनजातीहरूको तुलनामा बाहुन, अझ क्षेत्रीहरूको, वाहुल्य त्यतै तिर सङ्केत गर्दछ ।

पहाडे हिन्दु समुदायको शुद्र वर्णमा राखेर अछुत मानिएका कामी, सार्की र दमाई अपवाद वाहेक मूलतः आर्य नश्लको देखिन्छ । यिनीहरूको भाषा बाहुनको जस्तै खस नेपाली भाषा हो । यिनका रिति, रिवाज, चाल, चलन, कर्मकाण्ड सबै नै खस बाहुनका जस्तै छन । अरु त अरु, त्यो समुदायको गोत्र र थर पनि बाहुन सँग मिल्छन र जहाँ बाहुन छन त्यहाँ मात्र उनीहरूको उपस्थिति छ र बाहुन द्वारा संरक्षित छन भने यसलाई बाहुनको एउटा हाँगो मान्नुको विकल्प पनि देखिदैन ।

हिन्दुधर्ममा मानिस मात्र होइन सबै प्राणी नै ऋषि कश्यपका सन्तान मानिन्छन र सबै जीव कश्यप गोत्री हुन भन्ने गरिन्छ । कालान्तरमा वंश वंशमा युगपुरुषका नामका आश्रमहरू जन्मदै गए पछि तिनै आश्रमका अनुयायीहरूले युगपुरुषको नामका गोत्रहरू लिए । त्यसैले कुनै गैर्‍‍ह हिन्दुले हिन्दुधर्ममा प्रवेश गर्न चाहे या हिन्दुले गोत्र परिवर्तन गर्न चाहे उसले शुरुको काश्यप गोत्र लिन पाउछ । त्यसैले आफ्नो अलग्गै गोत्र हुने खस दलितहरू गैर्‍ह हिन्दु बाट प्रवेश गरेका होइनन । खसहरूमा तागाधारीका मात्र विभिन्न गोत्र छन र त्यति नै गोत्र छन खस दलितका पनि । वैश्य भनिएका जनजातीका त गोत्र हुने कुरा पनि भएन र भए पनि उनीहरू काश्यप गोत्री मात्र हुने भए । उत्तरी भारतका हिन्दु, गैर्‍ह हिन्दुको आफ्नो समूह चिनाउने प्रचलन भनेको थर हो । थर विभिन्न कारणले स्थापित हुन्छन । दुई गोत्रिय बाहुनका कहिले कहीं एउटै थर हुन सक्छ र थर कहिले कही जनजाती सँग पनि मिले पनि सबैको सबै सँग सधैं मिल्छ भन्ने छैन तर खस बाहुन र खस दलितको थर सधै मिल्नु संयोग मात्र पक्कै पनि होइन । त्यसैले खस बाहुनको उत्पत्ती खस दलित बाट हुन नसक्ने हुदा खस दलितको उत्पत्ती खस बाहुनमा खोज्नु पर्ने हुन्छ ।

खस बाहुनहरू विजेता राजाले जस्तै आफूलाई चाहिने जति सबै नोकर चाकर, होमे-डोमे आदि लिएर पसेका होइनन । त्यसैले खस दलित उनीहरू सँगै आएका होइनन र खस बाहुनका थरहरू नेपाल बाहिर नपाइने हुनाले तिनीहरू यहीं उब्जिएका हुन भन्न कर पनि लाग्छ । आफूलाई चोखो ठान्ने बाहुनहरूले वाध्यता नभइ दलितलाई आफ्नो गोत्र र थर चलाउन दिन तयार हुने थिएनन र त्यो वाध्यता पनि कि त राजदण्डको भयले कि मायाले मात्र उत्पन्न भएको हुनु पर्छ । सो समयका समाजच्युत दलितलाई बाहुनले गोत्र, थर दुवै दिनु पर्छ भनेर वाध्य गराउन सक्ने सामर्थ्य सो समयको राज्यको थिएन र त्यो आवश्यकता पनि देखिदैन । बाहुनहरूले आफूखुशी स्वविवेकले नै दलितलाई गोत्र र थर दिएको निश्चित छ । तर, कारण के थियो त बाहुनले दलितलाई त्यत्रो माया गर्नु पर्ने ?

नेपाल अधिराज्यको मुलुकी ऐन जंग बहादुर कुँवरले स्थापित गरे पनि हिन्दु धर्मव्यवस्था सिन्जा राज्य कालमा पनि थियो र जात च्युत गराउने व्यवस्था पनि थियो हिन्दु धर्मव्यवस्थामा । धर्म छोडने, म्लेच्छ संसर्ग गर्ने, अभक्ष खाने, हाडनाता करणीमा पर्नेहरूलाई जात च्युत गराइन्थ्यो र राज्य विरोध गर्नेहरू पनि त्यो समूहमा पर्दथे । जनजातीमा जातच्युतको व्यवस्था नै नभएकोले राज्यले जातच्युत भनिदिए पनि त्यो लागु हुन सक्ने समाज त बाहुन मात्रै थियो र जातच्युत भएर अछुत हुने बाहुनको जाने ठाउँ पनि कही नहुदा ऊ त्यही बाहुन समाजमा त्यही गोत्र र थर लिएर बस्थ्यो । आफ्नो स्वजन भएकाले बाहुन समाजले त्यसको विरोध गर्ने कुरा पनि भएन । सबै किसिमले खस बाहुन र खस दलितमा समानता देखिनुको कारण यो भन्दा अर्को हुनै सक्दैन ।

अब आएर खस बाहुनको परिभाषा भित्र खोजी शुरु गरौं । उपाध्याय र जैशी दुई समूह त यसै पनि बाहुन भित्र परिरहेकै कुरा हो । पितृ सत्तात्मक हिन्दृ समाजमा खत्री छेत्री त बाहुनको परिभाषा भित्र पर्ने नै भए । कुनै समयमा पुर्खा बाहुन बाट च्युत भए पनि बाहुनकै समाज भित्र राखिएका बाहुनका सन्तान पनि बाहुन भन्दा फरक कसरी हुन सक्छन र ? फेरि जुन कारणले सो समयमा उनीहरू जातच्युत भएका थिए आज तिनै कारण बाट बाहुन जातच्युत भएर अछुत बन्दैनन भने त्यो समयको कारणलाई अहिले मान्यता दिनु सरासर वेइमानी हुन्छ । त्यसैले बाहुनका यी चार समूह एकै हुन भन्ने मान्यता स्थापित गर्दा हुन्छ । तर मान्यता आफै स्थापित हुदैनन । मान्यता खोज्नेले मान्यताको दावी गर्नु पर्छ र मान्यता दिन त्यो समाज पनि तयार हुनु पर्छ । उपाध्याय, जैशी र खत्री समुदायले त आफू बाहुन भएको दावी गरेकै हो र त्यो पाएको पनि छ । अब खस दलित मात्र बाँकि रहेकोले खस दलितले पनि आफू खस बाहुन भएको कुरा दावी गर्नु पर्‍यो र अरुलाई मनाउन प्रयाश पनि गर्नु पर्‍‍यो ।

शुरुमा नै भनियो – हिन्दुधर्म व्राह्मणमा आधारित धर्म हो र हिन्दुधर्म भित्र रहुन्जेल यो मान्यतालाई इन्कार गर्न सकिदैन । थरका आधारमा मात्रै हिन्दु हुने भए व्राह्मण जातीलाई बुझाउने 'शर्मा' थर समाएर क्रिश्चियन पादरी बनेका यहीं भेटिन्छन । त्यसैले खस दलितहरू पनि बाहुन हुन भन्ने मान्यता अरु तीन समूहले दिनु पर्छ भन्ने मेरो जिकिर हो । जसरी भगवान देखि मानिस सम्म सबैले क्षत्रिय बाट तपोबलले बनेको विश्वामित्र व्राह्मण समूहलाई व्राह्मण मानिदिदा पनि वशिष्ठ व्राह्मण समूहले नमान्दा सम्म उनीहरू व्राह्मण बन्न सकेनन त्यसरी नै खसबाहुन समाजले नमानुन्जेल अरु जोसुकैले मान्यता दिए पनि खसदलित बाहुन समाजमा पस्न सक्ने छैनन । त्यसैले खस दलितले जनै पूणिर्माको डोरो बाँधिदिएनन भनेर बाहुन कुटुनु भन्दा बाहुन समाजको हुँ म भनेर दावी गर्नु बढी फलदायक हुन्छ र खसबाहुनले पनि आफ्नो एउटा अंगलाई काटेर फाल्नु भन्दा त्यसलाई आफूमा समाहित गराउन श्रेयकर छ । हिन्दु बिचको जातिय विभेद यसरी मात्रै मेटिदै जान्छ , कटुता बढाएर होइन ।

जोरपाटी - १
काठमाडौ
dahalram@gmail.com

Ailing US

A time has come for decline of US economy. As fall of this giant is not a simple and may take a painful course, this may take down many an economies, mostly, of developed countries of the world, to ground, if the rising economies of China, India or Brazil have to prosper to the top. For the time being these developing economies are hammering down them by their massive human resources and trying to destroy their infra-structure of production and consumption to replace them by their own. Prosperities of those developed countries will surely decline and those of developing giants will increase till they come to par and farther down.

What about other countries? They will be behind them any way as societies can not function with equality, so countries can not do so too.

PROSPERITISM : PATH TO PROSPERITY

PROSPERITISM : PATH TO PROSPERITY

· If man was satisfied with what he bad, he would have been doomed where he was.
· Desire for prosperity motivates man to improve himself. Other animals do not desire.
· If one's dersires were fulfilled by his lord, he would have been toiling under yoke and chewing cuds in the shed like an ox.
· Prosperity of a person at a time is proportional to his time value (or his accessibility to consumables at that time).
· In a close financial community change in prosperity of a person effects prosperity of each individual in that community (however miniscule the effect may be).

link: prosperitism

हाम्रा प्रधानमन्त्रीको विवेक

ओलम्पिक जात्रा कि गाईजात्रा ?

उहिले म सानो छदा आफै गरिखान छुट्टिएर पर बसेको छोरालाई एक दिन बाबु रिसाएर गाली गदैं थियो - "एक्लै गरेर खान्छु भनेर छुट्टएिको बजिया । हेर, यो बुहारीको कन्त बिजोग । घरमा स्वास्नी सुत्केरी छ भन्ने जाने पछि मीतले बोलाए भन्दैमा गाइजात्रामा जान हुन्छ ?"

त्यो छोरो हेर्न गएको हाम्रो सदरमुकामको गाइजात्रा पूर्वी नेपालकै सबै भन्दा भव्य गाइजात्रा गनिन्थ्यो र त्यहाँ ठूलै भिड लाग्थ्यो । सदरमुकामका सम्पन्न मीत बाट प्राप्त हुने भविष्यको आशाले छोरो जात्रामा गएको होला र आफ्नो निम्तोमा जात्रा मान्न आएको मीतलाई राम्रा कुरा देखाएर, भोज खुवाएर मनोरञ्जन गराउनु मीतको कर्तव्य पनि हो तर घरमा आफूमा आश्रति सुत्केरी छोडेर निम्तो मान्न जानु , बजार हेर्दै घुम्नु, भोज खाँदै हिडनु एउटा लोग्नेको अरु केही नभए पनि गैर्‍हजिम्मेवारीपन पक्कै हो । 'स्वास्नी घरमा सुत्केरी छ' भनेर निम्तोमा नगएको भए या गए पनि एउटा समारोहमा भाग लिने बित्तिकै फर्किएको भए पनि मीतले त्यसलाई स्वाभाविक रुपमा नै लिने थियो किनकि सुत्केरी स्वास्नी प्रतिको जिम्मेवारी बुझन नसक्ने मीत हुन सक्दैनथ्यो । बरु सुत्केरी स्वास्नी छोडेर आएकोमा मीतलाई अविवेकी ठान्न सक्थ्यो त्यो घटनाम। प्रस्ट नै देखिन्थ्यो लोग्नेको विवेकहिनता, सम्बेदनहिनता । स्वास्नीको जीवन र मृत्युलाई उसले जीवनमा चलिरहने अरु सामान्य घटना जस्तै ठानेको थियो । त्यस्तै, मट्टीतेल नपाएर सहरका गरिवहरू काचो चामल बुकाइरहेकाछन । ग्यास छैन मध्यम वर्गियको घरमा । अस्पतालमा सधैं तोडफोड हुन्छ, सडक सधैं वन्द हुन्छन । तेल नभएर गाडी चल्दैनन । हजारौं हजार मानिस कोशीको भेल सँग बाच्ने संर्घष्ा गरिरहेका छन । खुला आकाश मनि बाँच्न वाध्य छन । देशको एउटा भाग बाट अर्को भागमा जान बाटो छैन । सुदूर पश्चिमका पहाडी जिल्लामा भोकमरी छ, देशमा सरकार छैन, केवल अर्धसरकार छ । पूर्व मेची देखि पश्चिम महाकाली सम्म सरकारको उपस्थितिको आभाष छैन । देशमा यस्तो कहालीलाग्दो विपदा हुदां बाहिर भएको सरकार प्रमुख पनि देश सभाल्न आइपुग्नु पर्नेमा हाम्रा प्रधानमन्त्री देश छोडेर ओलम्पिक जात्रामा पुगे, भोजभतेरमा सरिक भए र चिनको महान पर्खाल हर्ेन पर्यटक झैं घुमफिर गरेर फुर्सद साथ बैककमा किनमेल पनि गरे । कति फरक छ त त्यो अविवेकी लोग्ने र हाम्रा प्रधानमन्त्रीमा ? कहाँ देखिन्छ उनको देशवासी प्रतिको सम्वेदनशिलता र विवेक ?

राम दाहाल
जोरपाटी - १, नारानटार
काठमाडौं

Prosperitism - Path to Prosperity

6. Prosperity & Equality

‘All are equal to God.’ – says religion but God never treated them equally and in reality no two things, even less two persons, are equal in all respect. A thing can be equal only to that very thing in all respect. That is a reality of nature. As un-equality is expressed by different dimensions in different space, equality arranged in one space creates un-equality immediately on others. Equality in all respect makes two things, ideas or expressions automatically one. Though absolute equality or equality in all respect can not be maintained, people preached and promised partial equality all the time in history. Religion promised equality in heaven and un-visible reality remained dream to all generation of human beings. Rousseau in 17th century raised voice for equality in politics and later in 19th century Karl Marx preached another principle of financial equality.

Human being is dimensionally unequal in physique. Tall, short, thin, obese, bald, hairy, broad, narrow and others are his visible physique. Fast, slow, steady, clumsy etc are his physical characteristics or physical capabilities. They are no where equal to one person to another. There are mental capabilities too in form of logic, ideas, thought etc that dictate and control physical action of human beings. If compared, no two persons are equal mentally as well. Even Siamese twins develop different capabilities physically and mentally. Amidst these unequal capabilities, we can not and should not expect equal output from equal input in them. Thus, we can draw a conclusion that if people act in their full capacities, the outcomes or productions of their action in quantity and quality both are never equal to one another.

More bizarre is consumption pattern. Non-producer like children, sick and old people may need more than adult producers. Investment in children is a saving for their parents or society and that in sick and old adults is liability of their past investment on their children or society. Consumption of adults is too never equal to one another. Thus, we conclude that neither input (consumption) nor output (production) of any two individuals is equal.

There are different options of input and output. The first one is equal input for equal output. Soldiers of one rank in a barrack get equal consumption and they are expected to have equal fighting capacity. So the students of a class in a hostel are expected. Second option is equal input but an unequal out put. Children may demand consumption equal to adults’ or even more but they never are asked for equal output. So may be among adults too. The third option is of unequal input and equal output. Two workers of one profession in two places may have different consumption possibility but they produce equal products. Or in a paid party, each individual pays equal amount even if they consume more or less.

The fourth option is unequal input and unequal output. As human beings are not equal, the consumption can never be equal and can not be equal their production too. ‘They give what they can do and get what they produce’ – says capitalist system. ‘Human being should give what he can and should get what he needs’ is communists and Utopians too. All of them accept unequal output for unequal input in one or other form. While capitalist allows the producer to save the positive extra output (output minus input), communist likes to distribute that extra output among the less fortunate ones who have negative extra output for the sake of just distribution. In other words while capitalism practiced individual freedom, communism stressed on community benefit.

With guaranteed minimum requirements of livelihood, every individual in capitalist structure moved towards self prosperity development and flourished. On the other hand, the protagonist of communist establishment drove hard the hungry enthusiastic mass towards euphoric dream of absolute equality and gained success to provide basic animal requirements of livelihood to all within the system. But hardly had a new generation been matured, the well fed generation could not give them more than what they had, they opted negative prosperity desire i.e. to have the same time value for less work. Lack of individual freedom and development of negative prosperity became the rood cause of the fall of Soviet Union, the father nation of communist establishment. Snooping the pressure of negative prosperity, China, the biggest communist establishment in world, quickly shifted its position and allowed prosperity desire act positively and prospered very much within a quarter of a century.

20th century was a struggle between haves and haves-not or a struggle between more and less prosperous. It also showed that if not provided basic minimums, mass will revolt against the establishment and if positive prosperity is not allowed to work, negative prosperity desire starts automatically.

Prosperitism - Principles of Prosperity

5. Prosperity Desire

When grass in one place dries out, animals go to other gazing fields looking for pasture. Early men did so too but later he learned to raise his own grass on that very spot. He did so for better life, better that earlier and better than that of his neighbors. The first was for easier life and the second was a competitive instinct within his species. Not only he desires good and enough consumables but also likes to have those things best of all. While desire of better living is desire of self-development, desire of excellence among its own kinds is desire of prosperity or prosperity desire. While development desire is survival instinct, prosperity is a rat race within a society. Within the bound of allowed (some time called ‘legal’) limits, such competition enthuses a person for self-development. Accumulation of such individual efforts develops society. Human civilization is a total result of all individual human actions. In conclusion we can say that prosperity desire differentiates human beings from other animals and it is the driving force of human activity and civilization. If a man cannot act on prosperity desire, his activities will be limited to animal requirements such as food, water, merry-making and mating.

Man is neither a saint nor an angel. The fruit of his activity he wants to consume or dispose alone and on his own. Even if he cannot consume all what he has acquired, he will be ready to handover only a miniscule part of his gain to other. He would like to save it for his non-hay days. Man cares his own, not animals. He has natural tendency not only of prosperity desire but also of saving or accumulation.

Prosperity gain of a person cannot consumed by him alone, though he tries to do so. He has to share his gain with other fellow members to maintain his prosperity. For example, if a person gains four pairs of shoes when he needs just one pair, he has to loan other three pairs to three other people. They will take those shoes only then, when they are able to pay for it. The former has to help the later to raise prosperity so that they could buy one pair. Production by a person helps to increase his prosperity only if that production is distributed as consumables on his behalf among his fellow members and those fellow members will be able to consume only if they are able to compensate him against that product. Prosperity desire provokes each one to raise his production. Prosperity can be gained only if other fellow members, who apply the same process to raise their prosperities, consume the part of that product. Directly or indirectly, they barter their production or actually their labors or efforts and raise their prosperity. The better producer can have a chance to raise his prosperity more and the less producer, though less, raises his prosperity too. Thus, time value of the whole community or society is raised due to the efforts of community members. Prosperity with respect to the past is raised too and society gets more developed. At the end of one process, starts another one and thus, runs the spiral of civilization up and up and even the idlest one gets a share of civilization.

Development is another name of social uplift and it shows time value increment of society members in particular and that of the society in total. In development, social time value will increase with time but calamities may diminish social time value. Irrespective of social changes, prosperity of a person in that very society may rise or fall or standstill. For examples, haves and haves-not existed in primitive society as they do today and so more or less prosperous by their standard were there and then as they are at present.

6. Prosperity & Equality

‘All are equal to God.’ – says religion but God never treated them equally and in reality no two things, even less two persons, are equal in all respect. A thing can be equal only to that very thing in all respect. That is a reality of nature. As different dimensions in different spaces express un-equality, equality arranged in one space creates un-equality immediately on others. Equality in all respect makes two things, ideas or expressions automatically one. Though absolute equality or equality in all respect can not be maintained, people preached and promised partial equality all the time in history. Religion promised equality in heaven and un-visible reality remained dream to all generation of human beings. Rousseau in 17th century raised voice for equality in politics and later in 19th century Karl Marx preached another principle of financial equality.

Human being is dimensionally unequal in physique. Tall, short, thin, obese, bald, hairy, broad, narrow and others are his visible physique. Fast, slow, steady, clumsy etc are his physical characteristics or physical capabilities. They are nowhere equal to one person to another. There are mental capabilities in form of logic, ideas, thought etc that dictate and control physical action of human beings. If compared, no two persons are equal mentally as well. Even Siamese twins develop different capabilities physically and mentally. Amidst these unequal capabilities, we cannot and should not expect equal output from equal input in them. Thus, we can draw a conclusion that if people act in their full capacities, the outcomes or productions of their action in quantity and quality both are never equal to one another.

More bizarre is consumption pattern. Non-producer like children, sick and old people may need more than adult producers. Investment in children is a saving for their parents or society and that in sick and old adults is liability of their past investment on their children or society. Consumption of adults is too never equal to one another. Thus, we conclude that neither input (consumption) nor output (production) of any two individuals is equal.

There are different options of input and output. The first one is equal input for equal output. Soldiers of one rank in a barrack get equal consumption and they are expected to have equal fighting capacity. So the students of a class in a hostel are expected. Second option is equal input but an unequal output. Children may demand consumption equal to that of adults or even more but they are never asked for equal output. So may be the case among the adults too. The third option is of unequal input and equal output. Two workers of one profession in two places may have different consumption possibility but they produce equal products. Or in a paid party, each individual pays equal amount even if they consume more or less.

The fourth option is unequal input and unequal output. As human beings are not equal, the consumption can never be equal and cannot be equal their production too. ‘They give what they can do and get what they produce’ – says capitalist system. ‘Human being should give what he can and should get what he needs’ is communists and Utopians motto. All of them accept unequal output for unequal input in one or other form. While capitalist system allows the producer to save the positive extra output (output minus input or gain), communist system likes to distribute that extra output among the less fortunate, who have negative extra output, for the sake of just distribution. In other words while capitalism practices individual freedom, communism stresses on community benefit.

With guaranteed minimum requirements of livelihood, every individual in capitalist structure moved towards self-prosperity development and flourished. On the other hand, the protagonist of communist establishment drove hard the hungry enthusiastic mass towards euphoric dream of absolute equality and gained success to provide basic animal requirements of livelihood to all within the system. But hardly had a new generation been matured, the well fed generation could not get more than what they had and they opted negative prosperity desire i.e. to have the same time value for less work to fulfill their prosperity desire. Lack of individual freedom and development of negative prosperity became the root cause of the fall of Soviet Union, the father nation of communist establishment. Snooping the pressure of negative prosperity, China, the biggest communist establishment in world, quickly shifted its position and allowed prosperity desire act positively and prospered very much within a quarter of a century.

20th century was a struggle between haves and haves-not or a struggle between more and less prosperous. It also showed that if not provided basic minimums, mass will revolt against the establishment and if positive prosperity is not allowed to work, negative prosperity desire starts automatically.

PROSPERITY DESIRE cont...

3. Earning & Time Value

Wild animals do not work and they live on what they get in wild. Domestic animals do not earn too. They are fed by their masters. Children , old and sick people are parasitic sub-ordinates to their bread earners. A person has to earn some thing for his own and for his sub-ordinates' survival.

Earning of a person is consumable equivalent available to him within a time unit against his physical and mental work and that depends upon output of his work and his working situation and surroundings. Only working person earns some thing. Non-working persons live either on accumulated earning ofr as parasites on others' earnings. Time value of a person is sum of consumable accessible to a person from all sources in a unit time. People may live without earning but they can not do so without time value. Any human being with zero time value is a dead person. So time value of a person or personal time is accessible amount of consumables of person within a unit time. In other words, time value is amount of consumables (materials & services) available from different sources accessible to him. While for working person earning is main portion of time value, donation or charity or accumulated earning or subsidies are main source for parasitic sub-ordinates. Children too have their time value though they have no earning.

4. Prosperity

Who is more prosperous? A person earning Rs. 70,000 in New York or a person earning Rs.15,000 in Kathmandu? Does person earning Rs.100,000 per annum lives better life than a child of millionaire parents? Looking deeply in these condition we find that though earning may be main component of prosperity, it is not the final one and that too depends upon situations and environments. Among two persons, we can find more prosperous and less prosperous by comparing their time value. Among many people we can make a comparative time value list. This may be for one environment, for one condition. For example, we can compare prosperity of similar professionals in one locality and in one condition. For different professions in different locality , in different condition, first we should get prosperity between localities, between professions and between conditions.

Thus, prosperity of an individual is a comparative expression of its time value with that of others in similar conditions. For example, individuals A, B, C of similar profession live in same condition and locality with time values WA, WB, WC respectively. Let TA, TB, TC be their comparative prosperity, then

TA = WA/ WA=1

TB= WB/ WA

TC= WC/ WA

If TB and TC are less than TA , B and C are less prosperous than A and if more, they are more prosperous. Prosperity of a single individual can not be measured. Change in one's time value may change one's prosperity and equally change in others' time may change one's prosperity too.

In above example, if A, B, C are n individuals in a society or group, then time value of group G is

WG = WA + WB + WC + ………… to n times

and average of that group is

WGAV = WG/n

Groups may be professional, institutional, regional, political and of all sorts. Prosperities between two individuals of two different groups are effected by prosperity of corresponding group strata or level. Average time value of the group individual rather than total time value will represent the prosperity of the group. For example, in a group it the sum of all individual time values is WG, then time value WGAV

WGAV = WG / n

and prosperity of individual in the group will be

T1 = WG1/WGAV ; T2 = WG2 / WGAV and so goes up to Tn

or

Ti = WGi / WGAV where I = 1,2,3,4, ………….n-1, n

Similarly, prosperity of individual in group B with respect to that of group A

T of group B/ T of group B = Average time value in group B/ Average time of group A

cont...

PROSPERITY DESIRE

1. To human being

I have no reason to believe the religious doctrine of creation and so have to follow Darwinian theory of evolution. As we find coral like semi-living or semi-nonliving animals or materials even now, they provide justification to believe in creation of animal from material by evolution, though the first creature was lowly one-cell like creature. No doubt that creature received all his nourishment from one source to make his life easy. Instead of changing non-living to living time and again , the one-cell creature learned to divide itself to two and further. Sexual generation was not evolved at all. Step by step, the one-cell creature evolved to multi-cell one and source of nourishment became diverse and so started a harsh competition for food, water and air. Bi-sexual creatures fought for their mates too. They moved from place to place to fulfill these needs. Millions of creatures evolved in earth but needs are limited to air, water, food and mate and those too in time of physical need. Nature freely provides them what they need or they adjust to what nature provides them or they have to die out. Natural evolution has no other option.

Evolution to human being created a new dimension in the law of nature, i.e. human being refused to obey an all uses to nature. While earlier creatures were limited to natural needs, man fascinated anew luxury called desire. only highly developed mind could afford such a luxury.

Thus came the difference between man and other animals. He learnt to act and venture to fulfill his desire. A semi-living creature was converted to desiring animal by evolution and he dominated the earth, sometimes, even defying the nature.

2।Human Desire

After all, what is desire which boosts human activity? What is the difference between human need and desire?

Every living being needs some thing basic to sustain his life and to continue its activity. every living being efforts to acquire these items in daily basis and is satisfied if it gets them but human being does not do so and wants some thing more. This want beyond natural requirement is called desire. While human need is essential for his survival, desire is just strong longing for satisfaction and happiness or for some thing beyond natural need. Desire may very from time to time, place to place and person to person. A person without desire is a hermit living in the wild, who has neither future plan nor better expectations.

Desire motivates a person to have more and activates him to gain it. A tallest jiraffe can grab the leaves not above of its height. Two bulls can hit or push each other what their strength provides. Even the fastest leopard has limit in its speed but man has no such limits. He uses stairs, cranes, lifts to raise, uses bicycles, vehicles, horses, airplanes to gain speed and wrestlers cunningly bare hand or uses tools and arms to win. The superb brain acts both negatively and positively to fulfill his desire Capacity of strength of others animal can be measured in power units but that of man can not be. Other animals have measurable physical strength but mental creativity of man is un-measurable. And so is desire. Fulfillment of one desire creates another one and so on. Desire creates capacity, capacity fulfills action, action creates gain, gain brings satisfaction and raises affluence level where another desire rises automatically. The never ending circle of human activity moves like a spiral upward raising human knowledge and affluence. Human civilization is creation of revolving activity of desire.



___________ Desire __________

Satisfaction
& Capacity
Affluence Level

Gain ______________________ Action



'Necessity is mother of invention' – says a proverb nut what a person may need if he is satisfied on what he has. Desire creates non-satisfaction or vice-versa. A person desires to be better than or superior to others. A bread earner demands loyalty and respect from family members. He desires superiority, efforts for it and gets it to earn respect and superiority. Thus we coe to conclusion: Animal needs are natural necessities for survival and desires are human necessities for prosperity.

पानीको देश

इतिहास पटक पटक दोहोरिन सक्छ तर एउटै भुल पटक पटक एक अर्कोले दोहोर्‍याउदै गयो भने उसले अरुको इतिहास बाट पाठ नसिकेको हो भन्न कर लाग्छ । दुर्मनशायले त्यो गरिएको हो भने त दुर्जनको ओखती हुदैन, नियत असल नै राखेको हो भने वास्तविकता र इतिहास दुवैलाई मनन नगरी एकोहोरो राग अलाप्ने हो भने सुमनशाय र दुर्मनशायको विचमा अन्तर हुदैन ।

डेढ दशक अगाडि नेपाल विद्युत प्राधिकरणले अरुण ३ को आयोजना अगाडि बढाउदा त्यो आयोजना भाँडनेहरूको लहैलहैमा लागेर नेकपा एमालेले सहयोग ऋणदाता विश्व बैंक सम्ममा विरोध गर्न पुग्यो र देशको दल मध्ये एकको प्रत्यक्ष विरोध देखे पछि विश्व बैंकले त्यो आयोजना बाट हात झिक्यो र अहिले पनि त्यो आयोजनाले राम्रा दिन देख्ने छाँट छैन । त्यो आयोजना सफल भएको भए नेपालले अहिलेको बिजुलीको हाहाकार बेहोर्नु पर्ने थिएन तर व्यक्तिगत स्वार्थ सिद्ध गर्न चाहनेहरूले दलिय स्वार्थलाई हावा दिएर त्यो आयोजना तुहाइ दिएको नेकपा एमालेले धेरै पछि मात्र थाहा पायो । त्यही एक मात्र कारणले नेकपा एमालेको छवि विद्युत विरोधि भएको मेटाउन गाहारो परेको छ । त्यो आयोजनामा अपारदर्शिताको कुरा उठाएर नेकपा एमालेले गरेको गल्ती अहिले नेकपा माओवादी इतिहास दोहोर्‍याइ रहेको छ । मेलम्ची आउछ आउदैन त्यो विवादको विषय बनिसक्यो र काठमाडौलाई सुकेधारा, ढुंगेधाराको पानीको आश देखाएर टैंकरमा मात्र होइन बोतलमा पानी बेच्नेको समूह पनि अब माओवादीका गुणगान गर्न थालेकाछन । माओवादीले 'सहरमा विकाश नभइ गाँउमा जान सक्दैन' भन्ने माओको सोचलाई मूलमंत्र बनाएकाछन र देङ स्याउ पिङले भने झैं विकाशको क्रम र सुविधा सहरबाट शुरु हुने कुरा मान्न तयार छैनन ।

यस्तै घटना दोहोरिन लाग्दैछ नेकपा माओवादी बाट । नेकपा माओवादी घुर्क्याएर निस्केको बेलाको मंत्री परिषदले निर्णय गरी दिन लागेको विद्युत योजना निर्माणको काम माओवादी आफ्नो अनुपस्थितिमा भएको भनी त्यसलाई विरोध गर रिहेकाछन तर न त्यसको औचित्या प्रमाण गरिरहेकाछन, न विकल्प नै दिएका छन । यस्तो जिम्मेवारी विहिन कार्यले देशको विद्युत विकाशले कुन रुप लिने हो र जनता विद्युतको सुलभ उभपोग बाट कहिले सम्म वञ्चित हुन् कुने निश्चित छैन ।

फेरि थालनी

धेरै समय पि म फेरि यहाँ आइपुगेको ु र फेरी थालनी गर्दैु ।

माओवादी र मध्यमवर्ग

गर्भमा रहेको छोरो भविष्यको तारा देखिन सक्छ तर जन्मेर सँगै बसेपछि लठुवा या दुर्जन निस्कियो भने सपना चकानाचुर हुन्छ र सार्‍है नै चित्त दुख्छ । जंगलमा बसेका माओवादी माथि आस्था र आशा राख्ने थुप्रै मध्यम वर्गियहरू खुलामा आएपछिका माओवादीका क्रियाकलापले त्यस्तै आहत स्थितिमा पुगेकाछन । वादका जुनसुकै विवाद उठाए पनि र जुनसुकै वादको प्रभुत्व भए पनि देशको शाशन शहरिया मध्यम वर्गियहरूको सहमति र सहयोग बिना चलाउन खोजियो भने कम्बोडियाली पोल पोटको नियति भोग्नु पर्दछ भन्ने माओवादीले नबुझेको प्रेस माथिको उनीहरूको आक्रमणले देखाउछ । अप्का हाउस, कान्तिपुर प्रकाशन र अब कामना प्रकाशनमा पुगेको माओवादी भातृ संगठनहरूको प्रेस माथिको आक्रमणले स्वतन्त्र समाचार माध्यम चाहने माओवादी समर्थक मध्यमवर्गियहरूलाई तर्साउन थालेको छ । जसरी एउटा मेलम्ची आयोजना माओवादीहरूको सहरी काठमाडौं उपत्यका प्रतिको अवधारणाको पर्याय बन्न पुग्यो त्यसरी नै छापाखाना माथिको व्यवहार वौध्दिकवर्ग माथिको व्यवहारसँग पर्याय हुनसक्छ । २१सौं शताव्दिमा उन्नाइसौं शताव्दिको मार्क्स र वीसौ‍को मध्यको माओका सिध्दान्तका आधारमा बिना मध्यमवर्गिय सहयोग कति शाशन गर्न सकिन्छ ? त्यो वर्ग विस्तारै माओवादी बाट टाडिदै गयो भने त्यो वादलाई सर्वसाधारण सम्म पुर्‍याउने माध्यम रहन्न भन्ने माओवादीले अझै नबुझे झैं देखिन्छ ।

सीताराम प्रसाई र वाइसिएल

एउटा सीताराम प्रसाईलाई समाएर आफ्नो छवि सुधारिन सक्छ भन्ने माओवादी सोच्छन भने त्यो उनीहरूको सपना हो । तैपनि प्रसाईलाई समाएर उनीहरूले एउटा मर्यादित काम भने अवश्य गरेका छन किनकि गृहमन्त्री कृष्णप्रसाद सिटौला प्रहरी प्रधान वाशुदेव ओली गृहसचिव मैनाली तीन कुमाईहरूको शक्तिको आडमा अर्का कुमाई सीताराम प्रसाई कानुन र सत्ताको खिल्ली उडाइरहेका थिए र गलत तरिकाले नै सही वाइसिएलले त्यो खिल्लीको जालो तोडिदिएको छ । मथुरा मास्केलाई पनि कठघरामा ढडयाउन सके भने जनताका आखामा त्यो पनि सर्‍हानिय हुनेछ । तर वाइसिएलले आफूलाई नसुधारेमा एउटा प्रसाई या एउटा मास्के माथि गरिने कारवाहीहरू वाइसिएलले गरेका ज्यादतिका तुलानामा ज्यादै नगण्य हुनेछन र प्रधानमन्त्री गीरिजाप्रसाद कोइरालाले लगाएको आरोप सही ठहरिने छ । बिना लक्ष गरिएका लुटपाट विनाश अपहरण र हत्या कुनै पनि नाराले सही ठहर्‍याउन सकिन्न । शान्तिको समयमा यिनका हिसाव–किताव मागिदा फलामका चिउरा बन्न सक्छन आजका ज्यादतीहरू ।

Prosperity defined

Need is basic requirement of any individual living being and it may differ from one to another. Any one type of living beings have very common needs. For example, all cows have similar needs of life and so tigers have among themselves. Human beings have desires beside needs. Needs guide people through daily rituals but desires provoke him/her to look for life better than existing one or that of his neighbour in society. Such a desire is a desire of prosperity fulfilment of that desire is increment of prosperity. Such prosperity can be measured by any particular unit time value.

Ratio of one time value to another time value is prospeity of one individual with respect to another. If all unit time values are compared with any single unit time value, the ratio obtained in each case will indicate the prosperity of each individual. In common word , if the ratio is greater than one, the individual is better of in life than the single unit time value person. Else if the ratio is less than one, the person is worse of in life than the single unit time value person. Thus, prosperity is defined.

The house that Maoist vandals destroyed

They destroyed just to destroy it.

It was built a century back in a remote hill area now called Sankhuwasabha district of Nepal. It was built of stone, mud and wood, plastered by liun(paste of fine mud, cow dong, rice husk power, fine dry babiyo in water) and white washed by lime. Its doors and windows were masterly carved and the building was biggest and most beautiful in that area. Apswara house was forty feet long and twenty five feet wide and four storeys tall. Its roofs were slated by kiln roof tiles.

Apswara house had a century old history. When it was built, strong male labourers use to get four paisa per day (today they get Rs.150 or 15000 paisa per day). Stones were carved to size. Fifteen hundred cubic feet of saal(strong and heavy wood) and chanp (strong and light wood) were used.

It was the biggest of all building in that compound.

I never saw my grand father who built this house and can not say how he felt of it but my grandmother loved and cared this house very much and equally loved it my mother too. After the death of my mother, a poor family was living in this house and was tilling its compound land free.

One fine day Nepalese Maoists came to this house, shifted its residents to another house and razed it to the ground, sold its parts, wood, tiles and others what was possible.

What for? Vandalism has no reason and this was nothing else but criminal vandalism. Maoist leaders talk of high discipline in their cadres but in fact most of the local Maoists militants are just bunch of desperados feeding themselves by power of guns and muscles.

How much did the house value? Around twenty thousand piece of kiln tiles, one and half thousand cubic feet of wood, below twenty thousands cubic feet of stones and others could hardly valued much but the history of this house, its structure, its carvings, its elegance had no match in that area.

This was most beautiful house for me. I was born, spent my childhood and adolescence here. I felt pain like in death of a dear one when I heard about this vandalism. My well wishers are pressing me to complain and ask for compensation for this act but what? even if I get some money for my house? I am not going for it. I know, no one will be able to remake it. Let the crime be a crime unpunished.

कविता — मेरो पुरानो कविता संग्रह बाट

जीवन र मृत्यु

-- राम दाहाल

मृत्यु त जीवन आसन्न लक्ष हो
बाँच्नेले यसलाई कुर्नै पर्छ
जीवन निर्धारित कोशेढुंगा हो र्
मर्न चाहे पनि यसलाई तुर्नै पर्छ ।

हामी आफैले आफैलाई ढाँटेर बाँच्न चाहन्छौं,
या आफैलाई ढाँटेर मर्न चाह्रन्छौं ,
कोही वटवृक्ष झैं शताव्दि नाघ्दै रमाउछौं,
कोही पानी झार झैं कलकलाउदैमा बिलाउछौं ।
हामी बाँचुन्जेल बाँचेर बस्छौं
र शताव्दि या सोर्‍ह दिन पछि
ढल्छौ् र मर्र्छौ् ।

'बाँचेकैछ ?‘ भनी चौरासी हेर्न आउने निम्तालु भन्दा त
वैंसमा मलामी हुन आउने चोखा हुन्छन,
सुखले मोटाएका भन्दा त
दुखले खँगारिएका बढी भोका हुन्छन ।
त्यसैले आफ्नो निम्ति बाँच्न सजिलो छैन भने
अर्कोको निम्ति बाँच्न झन गाहारो हुन्छ ,
वर्त र पूजा त कष्टसाध्य शोख हो
श्राद्ध र तर्पणको लागि पो अभागी वाध्य हुन्छ ।

'बाँचेकैछु' भनि जनाउन पनि केही त भन्नै पर्दोरहेछ,
भएको दिन्छु भन्न पनि उठेर तम्सनु पर्दो रहेछ
र पानीझार होस या वटवृक्ष दुवैले
केही त दिएर नै जानुपर्दो रहेछ ।

दिल्ली
१९ जुन १९९२

साम्यवादी व्यवस्था किन पछाडि फर्कियो ?

(सम्पन्नताका सिद्धान्तका व्याख्याका सम्वन्धमा) goto: http://www.dahals.com/prosperity/principle.htm

मार्क्सवादको मुख्य विशेषता समानतामा विश्वास गर्नु हो र लेनिनवाद र माओवादको विशेषता त्यो समानता प्राप्तीको लागि रक्तरञ्जित संघर्षको माध्यम अपनाउनु हो । सर्वहाराको मात्र निजी आर्थिक स्वार्थ्य नहुने हुदा उसको अधिनायकत्वमा मात्र समानतावादी साम्यवादी राज्य खडा गर्न सकिन्छ' भन्ने मार्क्सको दर्शन चिन्तन भएकोले हातमा सत्ता आउना साथ साम्यवादी शाशकहरूले, विशेष गरेर सोभियत संघ र चिनमा, आम नागरिकलाई सर्वहारा बनाउन सबैको व्यक्तिगत सम्पत्ती राज्यको नाममा जफत गरे र निजी सम्पत्ती आर्जन गर्न निषेध गरे । त्यसैले १९१७ को क्रान्ति पछिको तेश्रो पुस्ताले त सोभियत संघमा निजी सम्पत्तीको अर्थ र महत्व पनि बुझन छोडेको थियो र त्यस प्रतिमोह पनि थिएन । तैपनि किन मार्क्सको साम्यवाद तिर नगएर पछाडि फर्कियो एउटा व्यवस्था ?

रुस र चिनका सभ्यता र विकाश आदिम नभए पनि लेनिन र माओको धारणा आदिम समानताका धारणाहरू थिए । उनीहरूले राज्यलाई सम्पत्ती र पूजीको एकाधिकारी मालिक बनाएर नागरिक सबैलाई र्सवहारा बनाए । काम गरे पछि मिठो पिठो जे होस पेट भरि खान दिने जिम्मेवारी राज्यले लिएर एउटा समानता स्थापित गरेको दुई दशक नबित्दै सोभियत संघमा 'त्यो भन्दा पर के त ?' भन्ने अर्को प्रश्न जन्मियो । द्वितिय विश्वयुध्दको विभिषिकाले सोभियत समाजलाई फेरि आदिम समानता तिर पुर्‍याइदिएकोले चौथाइ शताव्दि त्यो प्रश्न सेलाएर बस्यो ।

मार्क्सले सबै युद्ध र संघर्षको कारण उनीले परिभाषा दिएका वर्गहरू बिचको अर्न्तर्द्वन्दलाई ठाने र वर्ग निषेध पछि संघर्ष अन्त्य हुने दावी गरे तर सोभियत संघमा पूँजिपति राज्य र र्सवहारा नागरिक बिच त्यो अर्न्तर्द्वन्द यथावत कायम रहिरहृयो । राज्यको सत्तामा पहुँच भएकाहरूको आचरण राज्यको प्रतिनिधि संचालक भएको नाताले सुविधाभोगी र जिम्मेवार विहिन हुन पुग्यो भने र्सवहारा हुन पुगेका नागरिकहरूमा कामचोर, ठग र चाकडिवाजहरूको नेतृत्व हुन थाल्यो र पूजिपति राज्य र र्सवहारा नागरिक बिच मालिक र नोकर बिच हुने अर्न्तर्द्वन्दका दुष्परिणाम बाहिरिन थाले । सोभियत संघको समस्यालाई देखेर उद्योगमा कम विकशित चिनका माओले कहिले यो क्रान्ति त कहिले ऊ क्रान्तिका नाममा आदिम समानता कायम राख्न खोजे तर माओ बितेको केही वर्ष पनि नवित्दै पूजिवादी अर्थवादी व्यवस्था समाएर पनि साम्यवादमा पुग्न सकिने धारणा बनाएर चिन पूजिवाद तिर लाग्यो । सोभियत संघमा त साम्यवादी शाशनको अन्त्य नै भयो ।

सपना देख्नु अपराध होइन । सपना सबैले देख्छन र ती सपना पुरा गर्ने प्रयाश पनि गर्छन । कसैका सपना काल र परिस्थितिमा आधारित भएर सफल हुन्छन भने कसैका कल्पनामा मात्र आधारित भएकाले असम्भव युटोपिया बन्छन । मार्क्सवादीका विरोधिहरूले साम्यवादलाई काल्पनिक युटोपिया माने पनि मार्क्सको दर्शन र चिन्तनका आफ्नै आर्थिक र राजनैतिक धारणा छन । हेगलको द्वन्दवाद समाएर मार्क्सले अविकशित आदिम साम्यवाद देखि पूँजिवाद सम्मको बाटो तय गरेर साम्यवाद तिर औंल्याए पछि 'बाटो काटयो लौरो विर्स्यो' भने झै आफ्नो अडानको आधार द्वन्दवादको अस्तित्व नै मेटिदिए साम्यवादमा पुगे पछि। उत्पादन र उत्पादक दुवै अगाडि झैं नै यथावत रहने भए पछि उत्पादक या उपभोक्ताको शोषण बिना अग्रविकाशको लागि पूजि कहाँ बाट आउछ ? भन्ने प्रश्नको जवाफ आउन सकेन र हेगलको द्वन्दवाद समाएर तय गरिएको बाटोमा द्वन्दवादको इन्कारीले त्यो गन्तव्यको वौद्धिक आधार नै हरायो र बिचैमा हरायो साम्यवाद तिरको बाटो । अस्तु ।

पशुजन्य मौलिक आवश्यकता पूर्ति भए पछि पनि मानिस किन गर्छ त अरु प्राप्ति गर्ने प्रयाश ? केले वाध्य पार्छ उसलाई त्यो सबै गर्न ?

पहिलो त, आफ्नो उपलव्धिमा सन्तोष गरेर बस्ने मानिस बिरलै पाइन्छ । दोश्रो, उसको उपलव्धि अरुको भन्दा विशिष्ठ होस भन्ने चाहना पनि हुन्छ उसमा । यी दुईको समष्ठिगत चाहना नै सम्पन्नताको चाहना हो र त्यो चाहनापूर्तिको प्रयाश पछिको. उपलव्धि नै सम्पन्नता हो । त्यो सम्पन्नतावृद्धिको निम्ति विभिन्न वर्ग बिच मात्र होइन एउटै वर्गका व्यक्तिव्यक्ति बिच पनि संघर्षा चल्दछ । यो संघर्ष खुला आकाश या ओडारमा बस्दाको आदिम साम्यवाद देखि नै चलिआएको हो । आफ्नो सामुहिक स्वार्थको लागि एउटा वर्गका मानिस केही समय एउटै संघरर्षको बाटोमा लागे पनि सम्पन्नताको संघर्ष व्यक्तिको जीवनवृत्तिको अनवरत संघर्ष भएकोले त्यसमा उनीहरूका बाटा सधै अलग हुन्छन । सम्पन्नता वृद्धिको यो संघर्षमा एउटै आर्थिक र सामाजिक संरचना भित्र बस्नेहरू बिच आफूले कम खर्चिनु परोस या आफ्नो उपलव्धि बढी होस भन्ने चाहनाले नै दाश र दाशमालिक, रैती र भूमिपति, मजदुर र पूजिपति बिच विपरित स्वार्थहरू जन्मिएका हुन । यस्तै चाहना त पसले र ग्राहक, बदमास र प्रहरी आदि जस्ता दैनिक प्रयोजनका व्यवहारमा पनि पाइन्छ र यस्तै कारोवारी सम्वन्ध पनि रहिरह्नछ उनीहरू बिच । त्यसैले व्यक्तिगत रूपमा होस या सामुहिक रूपमा सम्पन्नतावृद्धिको संघर्ष मानिस मात्रको विशेषता हो र ऊ आफूले आर्जेको मध्ये केही मात्र अर्कोको आवश्यकतापूर्तिको निम्ति दिन सक्छ र सबै नै माग्न थालियो भने उसले त्यो संघर्ष गर्ने आवश्यकता देख्दैन र विकाशको गति नै अवरुद्ध हुन्छ । सामुहिक भलाइको निम्ति व्यक्तिगत बलिदान छोटो समयको निम्ति ग्राहृय हुन सक्छ र सधै यस्तो बलिदानको माग गरियो भने त्यो प्रयाश आफैमा असफल हुन्छ । 'वहु जनः हिताय' को दैवी भावनाले सम्पन्नताको चाहना जस्तो मानविय विकाशको उत्प्रेरकलाई सामुहिक भलाइको नाममा सधै नकार्ने मार्क्सवादी दर्शनमा पूजिपति राज्य र र्सवहारा नागरिक भन्दा पर के ? भन्ने निकास नपाएर बाटो पूजिवाद तिर नै फर्कियो र साम्यवादीहरू मध्ये जो जसले र जे जसरी व्याख्या गर्न गर्न खोजे पनि त्यो निकाश अझै फेला परेको छैन र साम्यवादी दर्शन अलमलिएर बसेकोछ ।