रुदाली(कविता)

मलाई एउटी रूदाली चाहिएको छ 

(राजस्थानी राजपूत महिलाहरू लोग्ने, छोरो मर्दा पनि डाँको छोडेर रुन पाउदैनथे । उनीहरूको साटो डाँको छोडेर रुन भाडामा आइमाई ल्याइन्थ्यो र त्यस्ता आइमाईलाई रुदाली भनिन्थ्यो । रुदाली कपालको झाँक्रो फिँजाएर, लाएको लुगा लथालिङ्ग बनाएर मर्नेको गुणगान गर्दै आँगनमा छाती पिटी पिटी रुन्थी ।)

अन्धकार कोठरीमा थुनिएका मेरा छोरा

एकै रात छपक्क गिँडिए अन्धकारैमा

सास त गयो गयो नै

लास पनि पाइनँ मैले;

तैपनि रुन पाउदिनँ म,

तैपनि डाँको छोड्न पाउदिन म;

मलाई एउटी रूदाली चाहिएको छ ।

मेरो काँखमा सुतेकी छोरी

बैरी बनेर लुटेर लगे,

के गरे, के गरेनन् उसलाई ?

मेरा रगतका धारा बगे;

तैपनि रुन पाउदिनँ म,

तैपनि डाँको छोड्न पाउदिन म;

मलाई एउटी रूदाली चाहिएको छ ।

कखहरा सिकाउथ्यो मेरो छोरो,

बाटो देखाउथ्यो मेरो छोरो,

शिक्षा दिन्थ्यो, दिक्षा दिन्थ्यो,

ऊ त गुरु मानिन्थ्यो;

घिसारेर लगे एक दिन सिनो घिसारे झैँ,

तारो हानी खेले प्रगति भन्दै,

त्राशले लाश उठाउन सकिनँ मैले;

तैपनि रुन पाउदिनँ म,

तैपनि डाँको छोड्न पाउदिन म;

मलाई एउटी रूदाली चाहिएको छ ।

आफै फिरादी बने, आफै प्रतिवादी बने,

न्यायको कुर्सीका आफैँ अधिकारी बने,

भालाले रोपी मारे, ढुंगाले किची मारे,

ऊसैको डोकोमा उसैको लाश पसारे;

तैपनि रुन पाउदिनँ म,

तैपनि डाँको छोड्न पाउदिन म;

मलाई एउटी रूदाली चाहिएको छ ।

हजार पन्द्रेक मरे, मराए,

त्यति नै त चिहान खनाए,

सोतर झैँ सोहोरिदै अनिच्छामै जीवन गुमाए,

छोराछोरी मेरा मरे, अरूले घर बनाए;

तैपनि रुन पाउदिनँ म,

तैपनि डाँको छोड्न पाउदिन म;

मलाई एउटी रूदाली चाहिएको छ ।

--- राम दाहाल

२०६९ कार्तिक १२

झुल्किइन् उनी (कविता)

कही झुल्किइन् उनी 

उनी झुल्किइन् परेवाको जुन जस्तै कही परपर

रूप पनि देखेको छैन मैले

बोली पनि सुनेको छैन मैले

स्पर्शको अनुभूति पनि पाएको छैन  

उनी छन् यतिले नै सन्तोष गरेको छु मैले ।

प्रतिच्छायाको रूपमा टल्केकी छन् उनी

केवल प्रतिध्वनीझैँ बोलेकी छन् उनी

देख्दैमा मोह लाग्ने छालको चालझैँ

क्षितिजमा कोल्टे परेर नाचेकी छन् उनी

सशरीर त उनलाई भेटेको छैन मैले

उनी छन् यतिले नै सन्तोष गरेको छु मैले ।

पूर्णीमाको दिन आउला, उनको रूप देख्न पाउँला

मेरो घरको आँगन जुन ज्योतिले छाउला

बारीका फूलहरू उनको डाहले ओइलाउलान्

पातका घुम्टो ओडेर जुनकिरी लाजले च्याउलान्

पर्खेको छु त्यो दिन मैले तर अहिले

उनी छन् यतिले नै सन्तोष गरेको छु मैले ।

राम दाहाल

जोरपाटी - १ काठमाडौँ

२०७० भाद्र १८

निर्वाचन लेख

आसन्न निर्वाचन

निर्वाचन किन ?

उत्तर एउटै हो । नेतादेखि नागरिकसम्म सबैलाई निकास चाहिएको छ । निकास के हो ? वैद्यसमूह भन्छ - "निकास गोलमेच सम्मेलन हो । गोलमेच सम्मेलनबाट सहमती गरौँ अनि चुनाव गरौँला ।" सजिलो उत्तर बनाएका छन् वैद्यबाले । १४० दलको सहमती हुदैन भन्न थाहा छ उनलाई र चुनाव हुने सम्भावना पनि छैन । चुनाव नहोस् यो वैद्यसमूहको चाहना हो । चुनाव चाहने दलहरू भन्छन् - "निकास निर्वाचन हो । दलहरूले समस्या समाधान गर्न नसकेपछि जनता सामु जानु लोकतन्त्र हो । को सही छ ? को गलत ? नागरिकहरूले निर्णय गरून् त्यो । लोकतन्त्रमा सर्वोच्च अधिकारी नै नागरिकहरू हुन् ।"

किन चाहदैनन् वैद्यसमूह निर्वाचन ?

वैद्यसमूहको सोचाइमा सर्वहाराको प्रतिनिधी दल कम्युनिष्ट पार्टीको बलपूर्वक सत्ता हत्याउने सिद्धान्त छोडेर मतपत्रको आधारमा हत्याउने बाटोमा लागेकाले प्रचण्डसमूह प्रतिगामी भएको छ । सत्ता नहत्याउन्जेल रक्तरञ्जित क्रान्तिको बाटो छोड्नै हुन्न कम्युनिष्टले भन्ने पुरातन सोचाइमा छ वैद्यसमूह । त्यसैले भर्सक चुनाव चाहदैन ऊ । दोश्रो चुनाव लड्नै पर्ने स्थितिमा त्यो समूह आफ्नो अस्तित्व देखाउन चाहन्छ तर उसको अहिलेको स्थिति कुनै समयमा एमालेबाट छुट्टिएर गएको वामदेव गौतमको मालेको भन्दा बढी देखेका छैनन् राजनैतिक विश्लेषक र जनताले पनि । त्यो वैद्यसमूहका नेताहरूलाई पनि थाहा छ ।

किन चाहन्छ दलिय संयन्त्र निर्वाचन ?

दलिय संयन्त्रका ४ दल नै मिलेर सरकार चलाउन सकेनन् । वहुलवादी लोकतान्त्रिक सिद्धान्त बोकेको नेपाली कांग्रेस र दलिय अधिनायकवादी सिद्धान्त बोकेको माओवादी बीच तेश्रो शत्रु हटाउने सहमती त भयो तर सँगै बसेर शाशन चलाउने संभावना भएन । संविधान पनि त्यसैकारणले बनेन । द्वितिय विश्वयुद्धमा नाजी जर्मन विरुद्ध कम्युनिष्ट सोभियत संघ र लोकतान्त्रिक पश्चिमा देशहरू बीच गठजोड एक उद्देश्यको निम्ति भयो तर नाजी जर्मनको पराजय हुने बित्तिकै त्यो गठजोडको अन्त्य भयो । माओवादी र अरू दलको गठजोड पनि राजतन्त्रको अन्त्य पछि सिद्धियो । त्यसैले यो निर्वाचनलाई उनीहरूले वहुलवादी लोकतन्त्र कि दलिय अधिनायकवादको निर्णय नागरिकले गरून् भन्ने चाहना राखे। यस्तो निर्णयको निम्ति बाहिरिया शक्तिकेन्द्रहरूले पनि जोड दिएका छन् र यसैलाई वैद्यसमूहले 'प्रभूको इसारा' भनेका पनि हुन् । दोश्रो, निर्वाचनलाई वैद्यसमूले दलिय संयन्त्रको अस्मितaको विषय पनि बनाई दिए । दलिय संयन्त्रले चुनाव गराउन सकेन भने ती दलहरूको इज्जत नागरिकहरू बीच स्खलित हुन सक्छ । अब प्रतिस्पर्धा गर्ने दलहरू बीच सकेसम्म धेरै जित्ने सँगसँगै चुनाव गराएरै छाड्ने दुबै कुरामा जोड चल्ने छ ।

के हुन्छ परिणाम ?

परिणामका विभिन्न पाटाहरू छन् । पहिलो, निर्वाचन भएन भने नागरिकहरू माझ ४ दलको इज्जत रहने छैन । त्यसैले ४ दलले निर्वाचन गराउने नै छन् । चुनाव बिथोल्न प्रयास गर्ने छ वैद्य माओवादले । उम्मेदवार हुनेलाई र मतदातालाई पनि धम्क्याउने छ, तर्साउने छ । सकेसम्म त्राशको वातवरण सिर्जना गर्न प्रयास गर्ने छ । हतियार नै उठाएन भने वहुसंख्यक नागरिक तर्सिने छैनन् । उनीहरूले माओवादी देखेका र चिनेका छन् अहिले । हतियार उठायो भने वैद्यसमूहको नियति कम्बोडियाली पोल पोटको भन्दा गतिलो हुनै छैन ।

कस्तो हुन्छ निर्वाचन ?

निर्वाचन हर प्रकारले शान्तिपूर्ण हुने सम्भावना छैन । सहरमा होइन गाउँको कतिपय ठाउँमा त्राशको वातावरण सिर्जना हुन सक्छ र कहीँकहीँ बुथ पनि लुटिन सक्छ । फर्जी मत नखस्ला भने पनि छैन । कतिपय ठाउँमा हत्या नै पनि हुन सक्छ । यी सबै कुरा लोकतन्त्रवादी अल्पविकशित देशका निर्वाचनमा भई रहने कुराहरू हुन् । 

अन्ततः

निर्वाचन हुन निश्चित छ र निर्वाचन हुन्छ नै ।

राम दाहाल

जोरपाटी - १ काठमाडौँ

२०७० भाद्र ११

संसार रित्तो भयो(कविता)

 फेरि संसार रित्तो भयो

फेरि संसार रित्तो भयो

फेरि आकाश धमिलियो

लुक्दै गएछन् ताराहरू

जुन बिचरो एक्लो भयो ।

नाराजुलुस झ्याऊकिरीको

मसालजुलुस जुनकिरीको

राँकेभूतको बन्द आज

भोको बिचरा लाटोकोसेरो ।

तरुनी भइछ रजनीगन्धा

झुमी रहिछ सुवास छर्दै

बन्दी छ भमरा अँध्यारोमा

रात बित्ने पलपल गन्दै ।

सागरपारि मयालु उनको

सागरवारि उनको बास

अँध्यारो पछि भेटुँला भन्ने

यही छ भगवान एउटा आश !

फेरि संसार रित्तो भयो

फेरि आकाश धमिलियो

लुक्दै गएछन् ताराहरू

जुन बिचरो एक्लो भयो ।

राम दाहाल

जोरपाटी - १ काठमाडौँ

२०७० भाद्र ७